Pagina's

Valkuid (of Arnica)

Het valkruid (Arnica montana) werd vroeger ook wel heel mooi 'wolverlei' genoemd. Tegenwoordig noemt iedereen hem bij zijn Latijnse naam arnica en dat heeft natuurlijk alles te maken met zijn gebruik als werkzaam middel in allerlei zalfjes: zo’n commercieel belangrijke plant hoort natuurlijk een interessant lijkende wetenschappelijke naam te hebben want anders wordt het niet zo goed verkocht. In Nederland is het valkruid zo zeldzaam geworden dat hij op de zogenaamde rode lijst terecht is gekomen.
Het eerste deel van de gemeenschappelijke naam, Arnica, is obscuur en er zijn verschillende mogelijke verklaringen gegeven. De meest acceptabele is dat het woord is afgeleid van het Oudgriekse ptarmikḗ (πταρμική), wat 'nieswortel' betekende. Het tweede deel, montana, betekent ‘berg’ en je hoort daarin ook al het Engelse woord mountain of het Franse woord mont.

Als een plant medicinale effecten heeft dan kun je er vergif op innemen dat hetzelfde plantje ook wat nadelen in zich herbergt en dat is ook hier het geval. De plant bevat een aantal sesquiterpene lactonen zoals helenaline, arnifoline, arnicolide en dihydrohelenaline derivaten plus het bittere hoofdbestanddeel arnicine. De meest giftige component van het valkruid is de helenaline. De gevolgen van inname van het valkruid zijn, onder andere, misselijkheid, overgeven, toename of afname van de polsslag, hartritmestoornissen (vandaar natuurlijk het effect op de polsslag), slaperigheid, ademnood, spierverlamming en – bij kinderen- coma. Verder kan huidirritatie ontstaan door de aanwezige arnicine. De wortels bevatten weer afgeleiden van thymol, die ingezet kunnen worden als schimmelwerend middel of als bestrijdingsmiddel tegen de schadelijke varroamijt, die hele bijenkolonies kan uitroeien.

Ondanks al deze nadelen is valkruid een gewild plantje voor medicinaal gebruik. Tincturen en –zalfjes worden veel verkocht omdat ze zouden helpen bij de genezing van allerlei huidproblemen, zoals ontstekingen, verwondingen en andere beschadigingen als steenpuisten. Werkt het? Welnee. Het is suggestie, gekoppeld aan de verwachtende hulpstoffen in de crèmes.

Ondertussen moet je dus wel behoorlijk oppassen als je het inwendig voor je kwalen, zoals als hartritmestimulator, wilt gebruiken. Bewezen is dat de werkzame stoffen in valkruid de doorbloeding van de kransslagaders bevorderen en zo het hart beter laat functioneren. Aan de al genoemde helenaline wordt de laatste tijd veel wetenschappelijk onderzoek verricht omdat het een sterk effect heeft op tumoren.

De van oorsprong Germaanse namen 'valkruid' en 'wolverlei' duiden ook al op zijn in potentie giftige of medicinale gebruik: valkruid is een kruid dat helpt tegen de gevolgen van vallen en wolverlei is een verbastering van ‘wolvenlijk’. Het zou dus dus dodelijk voor wolven zijn.